Faiz, Enflasyon ve Kur Dengesi
Türkiye’de uzun yıllardır devam eden faiz, kur ve enflasyon ilişkisinin etkileri yıldan yıla artıyor. Geçtiğimiz yıllarda yapılan faiz indirimleri sonrası, 2021 yılı politika faizinde kırılmaya sebep oldu. 2020 Aralık ayında politika faizi yüzde 15’ten yüzde 17 seviyesine yükseltildi. 2021 yılına geldiğimizde ise yılın ilk ayında TCMB, 21 Ocak 2021 Perşembe günü yayınlanan karar ile politika faizini sabitledi. Böylece yılın ilk toplantısında politika faizi yüzde 17’de sabit bırakıldı. Bu esnada TÜİK verilerine göre 2021 yılı ocak ayında enflasyon oranı yıllık %14,96 olarak gerçekleşti.
Kasım 2020’de 8,5 TL’den itibaren düşüş eğiliminde olan dolar kuru ise 3 ay sonra yani şubat ayında 6,90 TL seviyesine kadar çekildi. Şubat 2021’de yeniden faizler sabit tutuldu ve mart ayına gelindiğinde ise politika faizi 200 baz puan artırılarak 17’den 19’a yükseltildi. 2021 yılı nisan ayında yıllık enflasyon %17,14’e arttı. Dolar kuru ise faiz artırımı sonrası 7,74₺’den 7,20 TL’ye düştü.
TCMB Başkanı Naci Ağbal’ın Görevden Alınışı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 18 Mart 2021’de 200 baz puanlık faiz artırımına giden Naci Ağbal’ı görevden alması yankı oluşturdu. Erdoğan’ın faiz karşıtı görüşleri gündemde sıklıkla yer alıyordu. Yapılan son faiz artırım kararı, Naci Ağbal’ın görevinden alınmasına sebep oldu. Resmi Gazete’de yayınlanan habere göre Cumhurbaşkanı Erdoğan, Naci Ağbal’ın yerine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı olarak Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu’nu atadı.
19 Mart 2021 cuma günü 7,20 seviyesinde kapanış gerçekleştiren dolar kuru, Naci Ağbal’ın görevden alınması sonrası haftaya çok sert bir yükselişle başladı. Dolar-TL paritesinde 8,45 TL seviyesi görüldü ve müdahale edildi. Naci Ağbal’ın görevden alınması sonrası faiz artışı yapılmayacağının sinyali artık kesinleşti ve kur atakları 19 Mart 2021’den itibaren başlamış oldu.
Nisan, mayıs, haziran, temmuz ve ağustos aylarında %19 seviyesinde tutulan politika faizi, 6 ay sonra ilk kez faiz indirime gitti ve TCMB, %19 seviyesinde bulunan politika faizini 100 baz düşürerek %18’e indirmiş oldu. Bu süreçle beraber indirimlerin yolu açıldı, yapılan faiz artırımları indirimlerle geri alınmaya başlandı ve 27 ay sürecince faiz artırımı yapılmadı.
Enflasyonda %10’lu Seviyeler Geride Kaldı
2021 yılının kasım ayında yayınlanan verilere göre enflasyon artışında rekor kırıldı ve %10’lu seviyeler geride kalarak yıllık enflasyon yüzde 21,31 oldu. Kasım ayı politika faizi 100 baz puan indirilerek yüzde 15’e çekildi ve indirimler sürdürüldü. Yıl sonuna geldiğimizde ise enflasyonda rekor artış devam etti. Aralık 2021’de yıllık enflasyon oranı yüzde 36,08 ile ciddi bir artış yaşadı. Enflasyonun etkileri fiyatlara da yansımış oldu.
Kur Korumalı Mevduat’ın Devreye Alınması
AK Parti hükümeti, faiz indirimleri sonrası yaşanan kur sıçramalarına çözüm “faizsiz” bir çözüm aradı. Aralık 2021’de 1 dolar, 18 lira seviyesinin üzerine çıktı. Hükümet, artan dolar kurunu faiz artırımı yapmadan düşürmek için KKM uygulamasını devreye aldı ve dolar kuru bir gecede 18 lira seviyesinden 11 liraya kadar düştü. Eski Hazine ve Maliye Bakanı Dr. Nureddin Nebati, Recep Tayyip Erdoğan’ın konuşması sonrası dolar kurundaki düşüşü şu sözlerle ifade etmişti:
“Sayın Cumhurbaşkanımızın o kürsüye çıkışından hissediyorsunuz olacakları. Bir şeyler oluyor, zaten büyük bir özgüvenle gelmiş. Lütfen iki kabine toplantısı sonrasındaki söylemlere bakın. Büyük bir özgüvenle gelmiş, inanmış: ‘Evet, buldum buldum! Faiz arttırılmadan bu işlerin olacağını’ söyleyecek bir edayla geliyor. Büyük bir enerjiyle söylüyor ve biz bekliyoruz sözünün bitmesini. Sözü bitiyor, anında telefonlara takır takır şeyler gelmeye başlıyor. Döviz fiyatları düşüyor. Düşmesini bekliyoruz ama bu kadar hızlı açıkçası… Yerimde duramıyorum, kıpır kıpırım! Ben şunu yaptım ‘Ya arkadaşlar biz bir şey yaptık mı?’ ‘Yok efendim.’ Lan nasıl? Harika, muhteşem bir şey! Çünkü orada kurumlar yok.” açıklamalarına yer vermiş ve döviz kurundaki sert düşüşü heyecanlı sözleriyle aktarmıştı.
2022 Yılı Faiz İndirimlerinin Devam Etmesi
Dolar kuru, KKM uygulamasının duyurulmasından sonra Aralık 2021’de sert bir düşüş yaşamış ancak bu düşüş, fazla uzun sürmemişti. Faizin düşürülmesi gerektiğini vurgulayan Erdoğan, “Asıl iş faizi düşürmek suretiyle enflasyonu aşağıya çekmektir. Yakında bu reformları kamuoyu ile paylaşacağız. Reform gündemimize uygun adımları hızla hayata geçireceğiz” demiş ve faizlerin yüksek enflasyona rağmen düşürülmesi gerektiğini savunmuştu. Erdoğan’ın “Faiz sebeptir, enflasyon neticedir. Kusura bakmasınlar.” düşüncesi devam etti ve bu yönde adımlar atıldı.
Ekonomide Yeni Çıkış: Çin Modeli – Türk lirasının değersizleştirilmesi
Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, Türk lirasındaki değersizleşmeyi pozitif çerçevede açıkladı. Türk lirasının dolar karşısında değerli hale gelmesi durumunda sanayinin yavaşlayacağını, işsizliğin olacağını söyledi Nebati’nin ocak ayındaki sözleri şu şekildeydi:
“Türk lirası ne kadar çok değerli olursa siz yurt dışından o kadar çok ithalatta bulunursunuz. Türkiye’de üretim yapmanıza ihtiyaç kalmaz çünkü; paranız çok değerli getirir, satarsınız. Sanayiyi yavaşlatır, durdurur ve zaman içerisinde işsizlik gibi bir sonucu ortaya çıkarır. Türk lirasını çok değersiz hale getirirseniz ise bunun tam tersi olur ama bunun bir optimal noktası olması lazım. 2021’in sonunda Türk lirasının değeri TÜFE bazında yüzde 47’lere kadar düşmüş, yani çok değersiz hale gelmiş. Bu optimal nokta tüm bu dışsal ve içsel etkenlerin bir araya geldiği kur seviyesidir.” ifadelerine yer vermiş ve ekonomide Çin modeli olarak ifade edilen sürece girildiği doğrulanmıştı.
Eski AK Parti Genel Başkanı Numan Kurtulmuş, TL’de yaşanan değer kaybını şu sözlerle savunmuştu: “Paramızın belirli bir seviyede olmasının şöyle bir artısı var; ihracatı artırmış oluyoruz. Buradaki dengeyi korumamız lazım.
Eski dönemde maalesef Türk parası çok değerliydi. 1 dolar 1.20 seviyelerindeydi. Bu ortaya ne çıkarıyordu? Olağanüstü yüksek miktarda ithalat. Yani ne varsa kalem dahil her şeyi daha ucuza dışardan ithal eder durumdaydık. Çok şükür 2013’ten sonraki dönemlerde yavaş yavaş Türkiye bundan uzaklaştı. İmalata, üretime, ihracata, yatırıma ve istihdama dayalı bir ekonomi yönelişine Türkiye kendisini sevk etmiş oldu. Bunun önemli ve değerli olduğunu düşünüyorum.” sözlerini kullanmıştı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, TL’nin değer kaybıyla rekabetçi bir para birimine dönüştüğünü, bu özelliğiyle Çin’e benzediğini ifade ederek Türkiye’nin de ihracatını ve istihdamını artıracağını, dış piyasaya üretim yapan bir ekonomi olacağını söylemişti.
Erdoğan: “Türkiye’yi üretimle büyütmek, faiz kıskacından çıkarmak için ekonomide yeni dönemi başlattık. Üretimle yabancı yatırımcıların dikkatini çekeceğiz. Çin böyle büyümüş. Biz pazara daha yakınız, onlardan daha avantajlıyız.” dedi.
Zorunlu Rasyonel Geçiş Süreci – Kur Ataklarının Devamı
TÜİK verilerine göre 2022 yılı ocak ayında yıllık enflasyon yeni bir rekor kırmış ve 48,69 ile son 20 yılın en yüksek seviyesine erişmişti. Ocak ayında politika faizi %14’te sabit tutuldu ve 10 liraya kadar gerileyen dolar kuru, yalnızca bir ayda yeniden 14 lira seviyesini test etti. Şubat 2022’de yıllık enflasyon %54,44 oranında artış gerçekleştirmiş ve yeni bir rekor kırmıştı. Piyasalar, 17 Şubat 2022’de gelecek olan faiz kararını bekliyordu ve TCMB, politika faizini yeninden %14’te sabit tuttu, kur atakları ise yeniden başladı. Kasım 2022’de TÜİK verilerince yıllık enflasyon %84,39’a yükselmiş ve politika faizi 24 Kasım 2022’de %9’a indirilmişti.
Artan enflasyon ve faiz indirimleri devam etmiş, TCMB kararı sonrası 25 Kasım 2022’de dolar kuru 18,60 TL seviyesini geçmişti. Dolar kuru sert yükselişe devam ederken 6 Şubat depremleri sonrası 23 Şubat 2023’te bir faiz indirimine daha gidildi. TCMB, politika faizini %9’dan yüzde 8,5’e indirdi. 22 Mayıs 2023’te 20 lirayı gören dolar kuru yükselişine aralıksız devam etti.
Mehmet Şimşek ve Hafize Gaye Erkan’ın 3 Haziran 2023’te göreve getirmesiyle birlikte ekonomide rasyonel zemin adımları atılmaya başlandı ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan, faiz indirimlerinden tam anlamıyla vazgeçmedi. Faiz artırımları sınırlı seviyede yapılırken Erdoğan, “Tüm yetkiyi verdik” ifadelerini kullandı. Günümüzde dolar kuru Ağustos ayı itibarıyla 27 TL seviyesinde bulunuyor ve yukarı yönlü yükseliş eğilimini sürdürüyor.
HÜR MECLİS ÖZEL
